26 فوریه 2025- محققان در مقاله ی جدیدی که در ژورنال Communications Medicine منتشر کرده اند به جزئیات کشف واریته های ژن های نادری که شیوع دیابت نوع 2 را در چندین نسل از مردم هندی آسیایی افزایش می دهد، پرداخته اند. این یافته ی غیرمعمول گامی به سوی درمان هدفمند تر برای همه افراد مبتلا به دیابت نوع 2 است- بیماریی با تأثیرات ژنتیکی پیچیده.
نویسنده ارشد این مقاله پروفسور Dharambir Sanghera، استاد ژنتیک اطفال از دانشکده ی پزشکی دانشگاهاوکلاهاما، گفت: "ما خواستیم چندین نسل از هندی‌های آسیایی را مطالعه کنیم زیرا درک ژنتیک در خانواده ها می تواند اطلاعات بهتری به ما بدهد و هندی‌های آسیایی تا شش برابر بیشتر از اروپایی‌ها در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 هستند. علاوه بر این، هندی های آسیایی تمایل دارند در یک منطقه جغرافیایی محدود زندگی کنند و در داخل سیستم طبقاتی خود ازدواج کنند که به ما کمک کرد این واریانت های نادر را شناسایی کنیم."
اوافزود: "مطالعه ی ما نشان داد که شرکت کنندگان تغییرات ژنی نادر خود را دارند که در سایر جمعیت های غیر مرتبط در سراسر جهان یافت نمی شود. این مهم است زیرا به ما کمک می کند تا علل مختلف دیابت را درک کنیم. همچنین به ما ایده هایی برای ایجاد داروهای جدید می دهد که پروتئین ها یا مسیرهای خاصی را هدف قرار می دهند. درمان دیابت به روشی مناسب بسیار مهم است زیرا همه ی افراد به متفورمین یا سایر داروهایی که قند خون را کاهش می‌دهند به طور یکسان پاسخ نمی دهند. علاوه بر این، ما باید از ابتلا به دیابت در کودکانی که در خانواده‌هایی هستند که حامل بسیاری از این تغییرات ژنی می باشند، پیشگیری کنیم یا به آن را تعویق بیاندازیم."
هنگامی که افراد به دیابت نوع 2 مبتلا می شوند، ژن های آنها حدود 50 درصد در شروع این بیماری نقش دارند و 50 درصد دیگر به دلیل عوامل سبک زندگی مانند رژیم غذایی نامناسب و عدم فعالیت بدنی است. سه راه اصلی وجود دارد که ژن ها می توانند بر دیابت تأثیر بگذارند: تک ژنی، که در آن یک ژن باعث بیماری می شود. الیگوژنی، که در آن چند ژن بدون در نظر گرفتن رژیم غذایی یا ورزش تأثیر زیادی دارند، و پلی ژنی، که در آن بخشی از بسیاری از ژن ها (بیش از 400ژن) هر کدام اثر کوچکی همراه با عوامل سبک زندگی دارند.
دانشمندان این ژن ها را با مطالعه ی میلیون ها نفر که عمدتاً اروپایی تبار بودند، یافته اند. پروفسور Sanghera، گفت: تغییرات ژنی نادری که اکنون یافته ایم نمونه ای از دیابت اولیگوژنیک است.
او و تیمش همچنین به یک یافته غیرمنتظره دست یافتند و آن "واریانت های ژنی غیر کد کننده" بود، در حالی که ژن های کد کننده مانند یک "دستور العمل" برای ساخت یک پروتئین هستند، انواع ژن های غیر کد کننده مانند "دستورالعمل" برای زمان استفاده از دستور غذا هستند، بنابراین زمان و مکان تولید پروتئین را کنترل می کنند.
پرفسور Sanghera، گفت: «از آنجایی که چندین نسل از این خانواده ها به دیابت مبتلا هستند، ما فکر کردیم که ژن های کد کننده را کشف کنیم، زیرا این ژن ها مستقیماً بر حساسیت فرد به دیابت تأثیر می گذارد. اما با یافتن واریته های غیرکد کننده ی نادر در تعداد انگشت شماری از ژن هایی که ارتباط قوی با دیابت دارند، متوجه شدیم که این نمونه ای از دیابت اولیگوژنیک است».
در یک یافته ی تصادفی، محققان سه ژن با تغییرات نادر بسیار را از میان ژن‌هایMODY (دیابت دوران جوانی با شروع در بلوغ) کشف کردند. پروفسور Sanghera، گفت: تنها یک ژن MODY می تواند باعث دیابت (مونوژنیک) شود، صرف نظر از اینکه سبک زندگی فرد چقدر سالم باشد. حدود 14 ژن MODY وجود دارد که باعث ایجاد نوعی دیابت در بزرگسالان جوان می شود، اما ارتباط آنها با دیابت نوع 2 به خوبی شناخته نشده است.
پرفسورSanghera ، گفت: «این یافته‌ها نشان می دهد که ما باید نقش ژن های MODY در دیابت نوع 2 را با بررسی ژن های خانواده های متاثر از آن با دقت بیشتری مطالعه کنیم. جالب ترین بخش این مطالعه این بود که خانواده هایی با موارد زیادی از دیابت نوع 2 دیررس و تعدادی از تغییرات ژنی غیر کد کننده ی نادر، عوامل خطر ژنتیکی مشترک کمتری داشتند که به عنوان «امتیاز خطر چند ژنی» شناخته می‌شود. معمولاً افرادی که نمرات پلی ژنیک بالاتری دارند، تغییرات ژنتیکی نادرتری دارند».
پرفسورSanghera ، افزود: "مولفه ی ژنتیکی دیابت بسیار پیچیده است، زیرا این بیماری بسیار ناهمگن است (چندین علت ریشه ای دارد)، درست مانند انواع مختلفی از سرطان سینه و درمان های مختلف بر اساس انواع فرعی سرطان سینه. هرچه بیشتر درباره ژنتیک دیابت اطلاعات کسب کنیم، به پزشکی دقیق نزدیک تر می‌شویم و می توانیم افراد را بر اساس نوع خاصی از دیابت که به آن مبتلا هستند، درمان کنیم."
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-02-discovery-rare-gene-variants-window.html